Czy fundacja rodzinna powinna być wspólnikiem w spółce osobowej?

Fundacja rodzinna wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą o fundacji rodzinnej, pełni przede wszystkim rolę narzędzia do kumulowania i ochrony rodzinnego majątku. Ustawodawca wskazał w art. 5 ust. 1 ustawy, że fundacja rodzinna może przystępować do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podobnych podmiotów. W praktyce oznacza to, że fundacja może uczestniczyć w spółkach prawa handlowego, co stawia pytanie o możliwość jej uczestnictwa w spółkach osobowych. 

Spółka cywilna, spółka partnerska 

Rozważania w tym przedmiocie należy zacząć od spółki cywilnej. Spółka cywilna, choć często określana mianem „spółki”, nie jest podmiotem prawa handlowego, lecz umową regulowaną przez Kodeks cywilny. Nie tworzy odrębnego bytu prawnego – majątek spółki cywilnej jest współwłasnością jej wspólników. Ze względu na to, że art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej odnosi się wyłącznie do spółek handlowych, to należy uznać, że fundacja rodzinna nie może być wspólnikiem w spółce cywilnej. 

Kolejną ze wskazanych jest spółka partnerska. Spółka partnerska to specyficzna forma spółki osobowej, której wspólnikami mogą być wyłącznie osoby fizyczne wykonujące wolne zawody, takie jak adwokat, lekarz czy architekt. Wykluczenie osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych, takich jak fundacje rodzinne, wynika wprost z przepisów Kodeksu spółek handlowych. Tym samym fundacja rodzinna nie może zostać wspólnikiem spółki partnerskiej, bowiem jest to specyficzny typ spółki, której partnerami mogą być wyłącznie osoby fizyczne uprawnione do wykonywania wolnych zawodów przewidzianych w ustawie. 

Spółka jawna, komandytowa i komandytowo-akcyjna 

Kolejna spółka, która wymaga rozważenia to spółka jawna. W tym zakresie należy wskazać, że fundacja rodzinna może być wspólnikiem spółki jawnej, gdyż nie istnieją przepisy wykluczające osoby prawne lub inne jednostki organizacyjne z grona wspólników tej formy spółki. Warto jednak zwrócić uwagę na konsekwencje podatkowe takiego rozwiązania. Zgodnie z art. 1 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), spółka jawna, której co najmniej jednym ze wspólników jest podmiot podlegający CIT (np. fundacja rodzinna), staje się podatnikiem tego podatku. W praktyce oznacza to, że przychody spółki jawnej przestają być rozliczane na poziomie wspólników i podlegają opodatkowaniu na poziomie spółki, co zmienia zasady jej funkcjonowania w porównaniu do spółek jawnych, w których wspólnikiem są wyłącznie osoby fizyczne. W momencie kiedy fundacja rodzinna stanie się wspólnikiem spółki jawna spółka jawna staje się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. 

Podobnie ma to miejsce w przypadku spółki komandytowej. Fundacja rodzinna może pełnić zarówno rolę komplementariusza, jak i komandytariusza: Jako komandytariusz – fundacja odpowiada za zobowiązania spółki do wysokości sumy komandytowej, wskazanej w umowie spółki, o ile został pokryty wniesionym wkładem. Jest to opcja korzystna, gdy fundacja chce ograniczyć ryzyko związane z działalnością spółki. Jako komplementariusz natomiast fundacja, dzięki posiadaniu osobowości prawnej, unika odpowiedzialności osobistej uczestników fundacji, co może być istotnym narzędziem zarządzania ryzykiem. Dodatkowo, fundacja jako komplementariusz unika obowiązku płacenia składek na ZUS, co bywa problematyczne dla osób fizycznych pełniących tę funkcję. 

Jeśli chodzi natomiast o spółkę komandytowo-akcyjną (SKA), to fundacja rodzinna może być zarówno komplementariuszem, jak i akcjonariuszem. Udział w SKA może mieć określone zalety, takie jak np. ograniczenie odpowiedzialności – jako akcjonariusz fundacja odpowiada bowiem jedynie za zobowiązania do wysokości wniesionych wkładów.  

Z uwagi na to, przystąpienie fundacji rodzinnej do spółki wiąże się z wieloma korzyściami, ale wymaga również przemyślenia i oceny potencjalnych ryzyk. Fundacja rodzinna może mieć za zadanie zabezpieczanie i zarządzanie majątkiem w sposób umożliwiający generowanie dochodów pasywnych. Z uwagi na to wybór formy spółki powinien być zgodny z długoterminową strategią fundacji. 

Ponadto, wprowadzenie fundacji rodzinnej jako wspólnika może wpłynąć na relacje między wspólnikami. Konieczne w tym zakresie jest zatem ustalenie zasad wypłaty zysków i podziału odpowiedzialności w spółce. Wreszcie, fundacja rodzinna może być elementem długoterminowego planu sukcesji, co może wymagać dodatkowych regulacji w umowie spółki, takich jak prawo pierwokupu udziałów. 

Wobec tego, fundacja rodzinna może być wspólnikiem, udziałowcem lub akcjonariuszem w spółkach prawa handlowego, co otwiera szerokie możliwości w zakresie zarządzania majątkiem i optymalizacji podatkowej. Jednak każdorazowo przed podjęciem decyzji należy przeprowadzić szczegółową analizę korzyści i ryzyk, uwzględniając zarówno cele fundacji, jak i specyfikę danej spółki. Warto skonsultować decyzję z ekspertami prawnymi i podatkowymi, aby uniknąć niepożądanych konsekwencji. 

Praktyczne informacje znajdziesz w naszym kursie dotyczącym fundacji rodzinnej https://platforma.ikdp.jdmsite.com/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/  

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny